It hurts to be me
‘It hurts to be me,’ zei Michael Jackson op de vraag waarom hij pijnstillers in onderhoudsdosering gebruikte. Het leven deed hem pijn, dagelijks, altijd. Zijn strategie om de pijn met Demerol weg te houden, heeft hem niet gebaat, integendeel. Er zijn er meer voor wie het leven ondraaglijk is, maar voor de meesten is dat niet het geval. Tenminste, niet altijd. Maar we hebben allemaal momenten en periodes dat we onszelf pijn doen. Daarom herkennen we het lijden van Jackson. We lijden op dezelfde manier, zij het niet continu en vaak in een mildere vorm. Er is niemand die kan zeggen dat het nooit pijn doet om te zijn wie je bent. Maar wat doet dan pijn? Waarom zou je jezelf pijn doen? Dat is toch absurd? Hoe komt dat? Dieren doen dat niet. Lijdt de mens aan een constructiefout? Het is de vorm die pijn doet. De vorm waarin je gegoten bent. Vormen en patronen van reageren die jou en je omgeving kwetsen. Je ziet het achteraf, je ziet het terwijl het gebeurt. En soms zie je het aankomen. Je ziet je patroon, je voelt je mal, en toch kun je er niets aan doen. ‘Het heeft het betere van jou,’ zeggen ze in het Engels. Die patronen liggen klaar als een soort scripts. De scripts zijn ingeëtst, in ons brein, ons zenuwstelsel, tot op het membraan van onze veertig biljoen cellen. Ze worden ook wel conditioneringen genoemd, automatische reacties, of kortweg patronen. Er moet iets zijn dat dergelijke patronen in gang zet. De trigger, de aan-knop is altijd een ervaring. Een ervaring die ooit beantwoord is met deze reactie, waarna ons lichaam-geest systeem, deze reactie, als een script, een algoritme, heeft opgeslagen. We leren volgens het stimulus-respons principe, en het residu daarvan: een herinneringsspoor. De reactie wordt automatisch, wat betekent dat de ervaring niet meer wordt geëvalueerd voordat de reactie in werking treedt. Er wordt niet meer gekeken of de reactie heilzaam is. Zo komt het dat wij vaak reageren op manieren die voor de huidige context niet meer adequaat zijn, terwijl ze dat ooit (ten tijde van het leren) wellicht wel waren. Een andere mogelijkheid is, dat de reactie nooit adequaat is geweest, maar voortkomt uit een van de neigingen die evolutionair in ons zijn vastgelegd, zoals onze aangeboren neiging om het onprettige te mijden. Zij vormen wat de Boeddha de oorzaak van ons lijden noemde. Zij staan een bewuste, verlichte levensstijl in de weg. Zij zorgen ervoor dat wij doen wat niet goed voor ons is, niet heilzaam voor jou en je omgeving. Want automatische patronen treden automatisch in werking, dus zonder een bewuste keuze. En het is het ontbreken van bewustheid dat het mogelijk maakt dat wij acties ondernemen die onszelf schaden. Want niemand doet zichzelf bewust pijn. Jackson kiest er niet voor om dagelijks pijn te ervaren. Dus een ervaring leidt tot een reactie die niet goed voor ons is, maar die zich automatisch in gang zet. Wat kunnen we er aan doen? Het antwoord is simpel: het automatisme, de hyperlink met het algoritme verbreken. De weg hiertoe is bewustwording. Dit doe je door aandacht te brengen naar het moment dat tussen de ervaring en de reactie valt. Als je daar ruimte kunt wrikken, en even bewust aanwezig kunnen zijn, dan kun je weer zelf kiezen. Bewust handelen is heilzaam handelen, want niemand kiest bewust voor een actie die schadelijk is. |
Change happens through noticing.- Isaac Shapiro |
